خبر ویژه · هوش مصنوعی در نظام سلامت

سلامت نگار مدل‌های هوش مصنوعی را روی سرویس‌های وزارت بهداشت راه‌اندازی کرد؛ از جمله داشبوردهای رصدخانه سلامت

شرکت سلامت نگار موفق شد مدل‌های هوش مصنوعی بومی و اختصاصی نظام سلامت را توسعه دهد و روی سرویس‌های وزارت بهداشت راه‌اندازی کند. این مدل‌ها اکنون در داشبوردهای رصدخانه سلامت، از جمله «کارنامه پزشکان»، «پزشک خانواده» و «نظام ارجاع»، در خدمت مدیران و کارشناسان‌اند؛ نمونه‌ی آن در کارنامه پزشکان سه ابزار گزارش ساده، گزارش تحلیلی و دستیار حکمرانی داده‌مبنا است.

  • مدل بومی و اختصاصی نظام سلامت
  • راه‌اندازی روی سرویس‌های وزارت بهداشت
  • پرسش به زبان فارسی
  • فقط‌خواندنی و امن
  • قابل بررسی و ویرایش توسط مدیر
  • ۳داشبورد رصدخانه سلامت
  • ۳ابزار هوشمند در کارنامه پزشکان
  • ۵مرحله از مسئله‌یابی تا بودجه
  • ۱۲ماه برنامه‌ی عملیاتی

یک دستاورد بومی برای سرویس‌های وزارت بهداشت

خبر اصلی این است که سلامت نگار مدل هوش مصنوعی بومی و اختصاصی نظام سلامت را توسعه داده و روی سرویس‌های وزارت بهداشت، از جمله داشبوردها، به بهره‌برداری رسانده است.

مدل بومی و اختصاصی نظام سلامت

این مدل‌ها برای زبان، داده‌ها و نیازهای نظام سلامت کشور توسعه یافته‌اند و مدل‌هایی عمومی که صرفاً به یک سرویس وصل شده باشند نیستند.

روی سرویس‌های وزارتخانه

مدل‌ها روی خود سرویس‌ها و داشبوردهای وزارت بهداشت سوار شده‌اند و مدیر در همان محیط آشنا از آن‌ها استفاده می‌کند.

رصدخانه سلامت: سه داشبورد

علاوه بر «کارنامه پزشکان»، هوش مصنوعی روی داشبوردهای «پزشک خانواده» و «نظام ارجاع» هم فعال است و پرسش فارسی مدیر را به گزارش، نمودار و تحلیل تبدیل می‌کند.

از داده تا تصمیم

هدف فقط نمایش اعداد نیست؛ هدف رساندن داده به پیشنهاد اقدام و بودجه‌ی عملیاتی است و همین رویکرد برای دیگر سرویس‌ها هم قابل استفاده است.

نمونه‌ی اجرا: سه ابزار در داشبورد کارنامه پزشکان

در بالای داشبورد، کنار عنوان و دوره ارزیابی، سه دکمه تازه اضافه شده است. هر کدام برای یک نوع کار طراحی شده‌اند.

تهیه گزارشات ساده

یک پرسش کوتاه می‌نویسید؛ سامانه عدد دقیق را همراه با مقایسه با میانگین کشوری و یک جمله‌ی توضیحی نشان می‌دهد.

تهیه گزارشات تحلیلی

پرسش‌های پیچیده‌تر را می‌پرسید، مثلاً «ده استان با بیشترین درصد تجویز آنتی‌بیوتیک»؛ خروجی نمودار، تفسیر، پیشنهاد اقدام و جدول رنگی است.

دستیار حکمرانی داده‌مبنا

مسیر پنج‌مرحله‌ای از مسئله‌یابی تا بودجه‌ریزی که شاخص‌های ضعیف را به برنامه‌ی عملیاتی تبدیل می‌کند.

شفافیت و کنترل

هر پاسخ با داده‌های همان داشبورد ساخته می‌شود، مراحل پردازش دیده می‌شود و کوئری اجراشده برای بازبینی در دسترس است.

سه دکمه تهیه گزارشات ساده، تهیه گزارشات تحلیلی و دستیار حکمرانی داده‌مبنا در بالای داشبورد تجمیعی کارنامه پزشکان کشور
سه دکمه‌ی هوشمند در بالای داشبورد تجمیعی کارنامه پزشکان؛ امتیاز کلی کشوری در دوره‌ی فروردین تا اسفند ۱۴۰۴ برابر ۸۳ است.

۱. گزارش ساده: یک جمله، یک عدد قابل اتکا

کافی است پرسش را مثل یک همکار بنویسید. نمونه‌ی اجراشده: «میانگین اقلام نسخه پزشکان متخصص جراحی عمومی در شهرستان مشهد».

نتیجه گزارش ساده: میانگین اقلام دارویی هر نسخه در شهرستان مشهد برای تخصص جراحی عمومی همراه با مقایسه با میانگین کشوری
پاسخ سامانه: میانگین ۲٫۸۹ قلم دارو در هر نسخه، ۰٫۱۲ قلم کمتر از میانگین کشوری همین تخصص (۳٫۰۱ قلم). دکمه‌ی «تحلیل عمیق» همین نتیجه را برای مدل بزرگ می‌فرستد.
  • پاسخ شامل مقدار شهرستان، مقدار کل کشور برای همان تخصص و اختلاف آن‌هاست.
  • پایین گزارش نوشته می‌شود اعداد از کدام دوره و بر چه مبنایی (میانگین وزنی بر پایه‌ی نسخه، سال ۱۴۰۴) محاسبه شده‌اند.

۲. گزارش تحلیلی: از پرسش تا نمودار و پیشنهاد اقدام

در این بخش، سامانه پرسش را در پنج گام پردازش می‌کند و زمان هر گام را نشان می‌دهد؛ مدیر دقیقاً می‌بیند پشت صحنه چه می‌گذرد.

  1. ۱

    فهم پرسش

    پرسش فارسی به یک درخواست مشخص و نوع نمودار (مثلاً ستونی) تبدیل می‌شود.

  2. ۲

    بررسی امنیت درخواست

    درخواست از نظر دسترسی و داده‌های مجاز کنترل می‌شود.

  3. ۳

    جمع‌آوری داده‌ها

    داده‌های لازم از همان پایگاه داشبورد خوانده می‌شود.

  4. ۴

    آماده‌سازی نمایش

    نمودار مناسب (ستونی، خطی و مانند آن) ساخته می‌شود.

  5. ۵

    تحلیل نتایج

    مدل زبانی نتیجه را تفسیر می‌کند و پیشنهاد اقدام می‌نویسد.

نمایش مراحل پردازش گزارش تحلیلی: فهم پرسش، بررسی امنیت درخواست، جمع‌آوری داده‌ها، آماده‌سازی نمایش و تحلیل نتایج
مراحل پردازش یک گزارش تحلیلی به‌صورت زنده و با زمان هر گام.

نمونه‌ی خروجی: ده استان با بیشترین درصد تجویز آنتی‌بیوتیک

نمودار ستونی ده استان با بیشترین درصد نسخه حاوی آنتی‌بیوتیک؛ اردبیل ۳۹ درصد و خراسان شمالی ۳۲٫۶ درصد
نمودار ستونی: اردبیل با ۳۹٪ بالاترین و خراسان شمالی با ۳۲٫۶٪ پایین‌ترین مقدار در میان ده استان نخست است.
پیشنهاد اقدام و جدول رنگی درصد تجویز آنتی‌بیوتیک در ده استان
تفسیر، سه پیشنهاد اقدام و جدول رنگی؛ رنگ سبز تا قرمز نشان می‌دهد هر استان به مقدار مطلوب‌تر نزدیک‌تر است.

سامانه در تفسیر نوشت فاصله‌ی بالاترین و پایین‌ترین استان ۶٫۴ واحد درصد است و پیشنهاد داد حساسیت‌سنجی تجویز آنتی‌بیوتیک در استان‌های بالاتر، آموزش دقیق پزشکان و محدودیت‌های پیش‌موافقت برای داروهای تزریقی در نظر گرفته شود.

۳. دستیار حکمرانی داده‌مبنا: از شاخص ضعیف تا برنامه‌ی ۱۲ ماهه

دستیار برای سطح ملی، شاخص‌هایی را که از هدف کارشناسی فاصله دارند پیدا می‌کند و مدیر را گام‌به‌گام تا برنامه‌ی عملیاتی و بودجه همراهی می‌کند. در این نمونه، ۱۰ مسئله از ۱۳ شاخص شناسایی شد.

  1. ۱

    مسئله‌یابی

    مقدار فعلی هر شاخص با هدف کارشناسی مقایسه می‌شود؛ مثلاً امتیاز تجویز منطقی آنتی‌بیوتیک ۸۱٫۲ در برابر هدف ۹۰ و امتیاز میانگین اقلام نسخه ۸۹٫۴ در برابر هدف ۹۵. پیامد اصلی و شواهد هر مسئله هم نوشته می‌شود.

  2. ۲

    اولویت‌بندی مسائل

    مسائل با چند معیار وزن‌دار رتبه می‌گیرند: پشتوانه و الزامات قانونی، مطالبه‌گری مدیریت ارشد، مطالبات اجتماعی، اثرگذاری بر اهداف کلان نظام سلامت، سرعت اثرگذاری، شدت (فاصله با هدف) و آمادگی منابع. چند پرسش کوتاه از مدیر هم پرسیده می‌شود و پاسخ‌های اولیه قابل اصلاح است.

  3. ۳

    اتخاذ و اولویت‌بندی راهکارها

    برای هر مسئله چند راهکار ملی پیشنهاد می‌شود و با تیک انتخاب می‌شود؛ جدول رتبه‌بندی راهکارها هم‌زمان در کنار صفحه به‌روز می‌شود.

  4. ۴

    برنامه‌ی عملیاتی

    راهکارهای انتخاب‌شده روی یک نمودار زمانی (گانت) ۱۲ ماهه قرار می‌گیرند. مدیر شروع و مدت هر فعالیت را تعیین می‌کند و مسئول پیشنهادی هر کار نمایش داده می‌شود.

  5. ۵

    بودجه‌ریزی عملیاتی

    برآورد اولیه‌ی هزینه‌ی هر فعالیت به میلیون ریال، منبع تأمین، جمع بودجه و توزیع سه‌ماهه نمایش داده می‌شود و پس از ویرایش، با تأیید نهایی مدیر قطعی می‌شود.

مرحله مسئله‌یابی دستیار: شاخص‌های دارای فاصله با هدف کارشناسی به‌صورت نوار پیشرفت
مرحله ۱: هر شاخص با مقدار فعلی، هدف کارشناسی و فاصله‌ی آن نمایش داده می‌شود.
مرحله اولویت‌بندی مسائل با معیارهای وزن‌دار و پرسش‌های دستیار
مرحله ۲: معیارهای وزن‌دار و پرسش‌های دستیار برای رتبه‌بندی مسائل.
مرحله انتخاب راهکارها همراه با جدول رتبه‌بندی راهکارها در کنار صفحه
مرحله ۳: انتخاب راهکارها و رتبه‌بندی هم‌زمان آن‌ها.
نمودار گانت برنامه عملیاتی دوازده‌ماهه با فعالیت‌های هر راهکار
مرحله ۴: نمودار زمانی برنامه‌ی عملیاتی؛ شروع و مدت هر فعالیت قابل تنظیم است.
مرحله بودجه‌ریزی عملیاتی با برآورد هزینه هر فعالیت و توزیع سه‌ماهه
مرحله ۵: برآورد هزینه‌ی هر فعالیت، منبع تأمین و توزیع سه‌ماهه‌ی بودجه.

چرا این ابزارها مهم‌اند؟

  • مدیر بدون نیاز به کارشناس داده، پرسش خود را فوری می‌پرسد و پاسخ می‌گیرد.
  • گزارش‌ها از همان داده‌های رسمی داشبورد ساخته می‌شوند و با میانگین کشوری مقایسه می‌شوند.
  • مراحل پردازش هر پرسش به‌صورت زنده دیده می‌شود.
  • تحلیل به «پیشنهاد اقدام» ختم می‌شود، نه فقط یک نمودار.
  • مسیر مسئله تا بودجه در یک صفحه و با اولویت‌بندی شفاف طی می‌شود.
  • هدف شاخص‌ها و وزن معیارها را ادمین ملی تعیین می‌کند و برنامه، بدون تأیید مدیر نهایی نمی‌شود.

پرسش‌های متداول

آیا این قابلیت فقط برای یک داشبورد است؟

خیر. مدل‌های هوش مصنوعی روی سرویس‌های وزارت بهداشت، از جمله داشبوردهای کارنامه پزشکان، پزشک خانواده و نظام ارجاع، راه‌اندازی شده‌اند. در این خبر، کارنامه پزشکان به‌عنوان نمونه‌ی اجرا نشان داده شده است.

مدل مورد استفاده بومی است؟

بله. مدل به‌صورت بومی و اختصاصی نظام سلامت توسعه داده شده و روی سرویس‌های وزارت بهداشت راه‌اندازی شده است.

گزارش ساده و گزارش تحلیلی چه تفاوتی دارند؟

گزارش ساده برای گرفتن یک عدد یا مقایسه‌ی سریع است. گزارش تحلیلی برای پرسش‌های چندبعدی است و نمودار، تفسیر، پیشنهاد اقدام و جدول رنگی می‌دهد.

پاسخ‌ها از کجا می‌آیند؟

از همان داده‌های داشبورد کارنامه‌ی پزشکان در دوره‌ی ارزیابی انتخاب‌شده. اعداد گزارش ساده با همان مبنای محاسبه‌ی داشبورد (میانگین وزنی بر پایه‌ی نسخه) هم‌خوان است.

دستیار حکمرانی چه کسی را جایگزین می‌کند؟

هیچ‌کس را؛ دستیار پیش‌نویس مسئله‌ها، راهکارها، برنامه و بودجه را آماده می‌کند و تصمیم نهایی با مدیر است.

سرویس‌های سلامت شما هم هوشمند شوند

برای آشنایی با داشبوردها و سامانه‌های سلامت نگار، با ما در تماس باشید.

تماس با ما پشتیبانی ۰۲۱-۹۱۰۱۲۵۶۶